Giáo án hay: Tiếng Việt “Nói giảm, nói tránh”

Tháng Mười 9, 2015 2:25 chiều

Nói giảm nói tránh

 Bài cũ:

Có bài ca dao vui sau:

“Lỗ mũi mười tám gánh lông

Chồng yêu chồng bảo râu rồng trời cho

Đêm nằm thì ngáy o… o…

Chồng yêu chồng bảo ngáy cho vui nhà

Đi chợ thì hay ăn quà

Chồng yêu chồng bảo về nhà đỡ cơm.”

          Hãy cho biết trong bài ca dao trên, tác giả dân gian đã sử dụng lối nói (hay còn gọi biện pháp tu từ) nào các em đã được học? Nêu tác dụng của cách nói ấy?

(GV gọi học sinh trả lời và nhận xét, sữa chữa)

-> Bài ca dao sử dụng lối nói quá với việc tô đậm, phóng đại sự thô kệch, xấu xí, xấu tính của người vợ như lông trong lỗ mũi mọc dài và rậm có utilisation des drogues atarax est utilise pour atarax reviews thể cắt được 18 gánh; đêm nằm ngáy vang nhà: o, o; đi chợ thì chuyên ăn quà vặt. Thế nhưng tất cả sự xấu xí đó đều trở nên thật đẹp, thật đáng yêu trong cặp mắt si tình của người chồng qua các hình ảnh phóng đại như: râu rồng trời cho vv…

Như vậy các em đã làm quen với biện pháp tu từ nói quá. Bên cạnh đó, có một lối nói thường được dùng trong lời ăn tiếng nói hàng ngày và đặc biệt nó chính là biện pháp tu từ có giá trị biểu cảm cao trong thơ văn: Nói giảm nói tránh mà hôm nay cô trò chúng ta tìm hiểu.

I.Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh:

Bài tập 1:

VD1: (Gọi học sinh đọc ví dụ 1 trong SGK)

VD trên được trích từ bản di chúc của Bác Hồ dặn dò đồng bào cả nước.

? Vậy, những từ ngữ in đậm nhằm diễn đạt nội dung gì?

-> “Đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác” nhằm diễn tả ý Bác Hồ sẽ chết, vì Các Mác và Lê-nin là những vị lãnh tụ cách mạng nổi tiếng trên thế giới soi đường cho Bác đi tìm con đường giải phóng dân prednisone canada – buy online without prescription. you are here: home · resources can you buy prednisone online prednisone discount coupons. tộc. Giờ đây họ đã chết.

?Tại sao Bác không diễn đạt ý ngắn gọn: “phòng khi tôi chết” mà dùng cách nói này?

- Sở dĩ Bác viết như vậy vì trước hết Người không muốn tạo sự nặng nề, không muốn đồng bào ta, cả dân tộc Việt Nam phải đau đớn, tiếc thương trước nỗi đau đớn tột cùng khi mất đi cipro dosing for uti buy cipro online lãnh tụ vĩ đại, người cha già yêu quý. Hơn nữa đối với bác, Người xem cái chết là quy luật của “sinh, lão, bệnh, tử” mà con người không thể tránh khỏi. Bác đón nhận nó bằng sự bình thản và còn thể hiện niềm lạc quan yêu đời khi cái chết của mình sẽ không vô nghĩa mà mình được đi gặp các vị tiền bối cách mạng.

?Qua lối viết trên, ta thấy Bác Hồ là người ra sao?

-> Qua đó, ta thấy Bác là người vô cùng tinh tế, sâu sắc, nhân hậu luôn nghĩ đến người khác và lạc quan, yêu đời.

VD2: (Gọi học sinh đọc ví dụ 3 trong SGK)

?Từ “chẳng còn” thay thế cho từ nào? Dụng ý của người nói ở đây là gì?

-> Từ “chẳng còn” thay thế cho từ chết, ý người nói muốn xoa dịu nỗi đau, nỗi mất mát bàng hoàng quá lớn của người con tên là Lượng khi đi xa về Bố mẹ đều đã chết. Qua đó bày tỏ nỗi thương cảm, xót xa, sẻ chia của người nói dành cho đứa con bất hạnh.

?Cả 2 VD ở bài tập 1 giống nhau ở cách diễn đạt như thế nào?

->Cả 2 ví dụ ở bài tập 1 đều giống nhau ở cách diễn đạt tế nhị nhằm giảm nhẹ, xoa dịu, tránh đi nỗi đau đớn trước cái chết.

VD3: trong truyện cổ tích “Sọ dừa” khi người mẹ thấy Sợ Dừa với hình hài quá ghớm ghiếc định vứt đi thì kì lạ thay, Sọ Dừa cất tiếng van xin: “Mẹ ơi con là người đấy. Mẹ đừng vứt bỏ con đi mà tội nghiệp!”

?Tại sao sọ Dừa không nói: “Con không phải là quái vật hay quái thai? Mà nói con “là người”; cụm từ này diễn tả điều gì?

          -> Cách nói này, Sọ Dừa không muốn tạo ra cảm giác ghê sợ cho mẹ để người mẹ có thể bình tĩnh, sáng suốt xửa lý trước hình hài quái dị và hành động khác thường của đứa con từ đó sẽ không nỡ lòng vứt bỏ. Đồng thời cách nói này Sọ Dừa khẳng định đầy tự hào về giá trị, nhân phẩm của mình, của một con người đích thực.

Bài tập 2:

(GV đọc đoạn văn trong SGK)

?Đoạn văn lột tả tâm trạng của chú bé Hồng trong hoàn cảnh nào?

          -> Đoạn văn khắc họa sinh động tâm trạng của bé Hồng khi trên đường đi học về được gặp người mẹ kính yêu sau bao tháng ngày khao khát.

?Vậy, từ “bầu sữa” có thể thay bằng một số từ ngữ khác như: bầu ngực, bầu vú… được hay không? Từ ngữ nào tế nhị hơn, uyển chuyển mềm mại và biểu cảm hơn?

          -> Rõ ràng từ “bầu sữa” lột tả ngòi bút tinh tế sáng tạo của nhà văn Nguyên Hồng. Từ “bầu sữa” vừa tạo sự lịch sự, tế nhị, tránh được sự thô tục vừa gợi lên cảm giác ngọt ngào. Chính bầu sữa đã nuôi dưỡng đứa con khôn lớn trưởng thành. Chính bầu sữa như chính trái tim ấm nóng, dạt dào của mẹ luôn che chở, thương yêu, vỗ về con.

?Qua cách dùng từ độc đáo, sáng tạo ấy ta thấy tình cảm mẹ con của chú bé Hồng như thế nào?

->Đó chính là tình mẫu tử cao quý thiêng liêng trong bao cảm xúc đầy yêu thương, kính trọng, biết ơn vô bờ của chú bé Hồng dành cho mẹ cũng như tình yêu thương dào dạt, sự chở che ngọt ngào của người mẹ dành cho đứa con tội nghiệp của mình.

Bài tập 3: Có 1 tình huống xảy ra trong tiết sinh hoạt lớp như sau:

Bạn An lớp trưởng thay mặt cán bộ lớp nhận xét ưu điểm, tồn tại của lớp trong tuần và báo cáo với cô vừa rồi trong tiết toán, bạn Tuấn bị mất chiếc máy tính mẹ mới mua nhờ cô giáo giúp đỡ bằng cách xét cặp cả lớp để tìm thủ phạm. Thế nhưng cô giáo chủ nhiệm nhẹ nhàng ân cần nói với cả lớp:

- Các em ạ, cô tin là có bạn nào đó trong lớp ta lỡ bỏ nhầm vào cặp máy tính của bạn Tuấn. Chắc bạn ấy sẽ kín đáo tìm cách để trả lại cho bạn Tuấn. Theo cô, chúng ta không nên xét cặp cả lớp vì như vậy là bạn bè không tôn trọng nhau phải không các em?

?Em đồng ý với cách xử xử lý của lớp trưởng hay của cô giáo? Tại sao cô giáo không nói là có bạn nào đó đã lấy cắp mà nói “lỡ bỏ nhầm vào cặp”?

          -> Rõ ràng cô giáo chủ nhiệm trong tình huống trên đã cố ý dùng cách nói này trể tránh sự căng thẳng, nặng nề, hoang mang và bất an, lộn xộn trong lớp học. Đồng thời cách nói này thể hiện sự tôn trọng học trò. Dùng tình yêu thương đầy nhân văn, bao dung, độ lượng, vị tha để cảm hóa học trò, tạo cho bạn HS lấy cắp cảm động, hối lỗi để tìm cách trả lại máy tính cho bạn Tuấn một cách kín đáo.

->Như vậy cô trò chúng ta đã từng bước phân tích 6 ví dụ trong 3 bài tập với cách nói trong cuộc sống đời thường, lối viết hết sức độc đáo, sáng tạo trong văn học. Cách viết như trên được gọi là biện pháp tu từ hay còn gọi là lối nói giảm, nói tránh.

?Vậy, thế nào là nói giảm, nói tránh?cho ví dụ

-> Là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự đem lại hiệu quả cao trong giao tiếp và đặc biệt trong văn học.

(HS lấy VD, GV gọi HS khác nhận xét, GV buy baclofen without prescription canada where can i buy baclofen with mastercard can i get baclofen 10 over the counter no prescription baclofen nhận xét)

Tuy cheap fluoxetine online , no prescription next day guarantee admission to, canada cream for, pharmacy free, software seroquel online kopen us pharmacy. nhiên không vì tác dụng của BPTT trên mà trường hợp nào ta cũng dùng cách nói giảm, nói tránh. (GV đưa ra câu chuyện dân gian người đầy tớ và ông chủ cháy áo) Trong trường hợp nào thì không nên dùng cách nói giảm nói tránh: (GV đưa ra câu chuyện dân gian người đầy tớ và ông chủ cháy áo)

(để khắc sâu hơn kiến thức bài học, ta sang phần luyện tập)

II.Luyện tập:

Bài tập 1,2 SGK (gọi 2 HS lên bảng làm 2 bài tập

Bài tập nhanh: (chia 2 nhóm làm 3 bài tập GV đưa ra)

1.Chỉ rõ biện pháp tu từ nói giảm nói tránh và tác dụng của nó trong ví dụ sau:

“Bác Dương thôi đã, thôi rồi

Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

(khóc Dương Khuê – Nguyễn Khuyến)

  1. Trong đoạn kết truyện ngắn “Lão Hạc” có câu: “Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt.”

          “Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt.”

          -> Từ “nhắm mắt” nhằm làm dịu bớt nỗi tiếc thương, ngậm ngùi, đau đớn quặn xé của ông giáo trước cái chết đột ngột, đau đớn, dữ dội của lão Hạc. Ngoài ra cách viết này còn thể hiện sự trân trọng, khâm phục của ông giáo, của nhà văn dành cho nhân vật khi vỡ lẽ ra nguyên nhân cái chết của lão Hạc và mong muốn hương hồn lão thanh thản nơi chín suối khi đã giữ tròn nhân cách, khí tiết trong sáng cao đẹp của một con người.

  1. Họ không hề thất bại, có chăng thành công đang trì hoãn mà thôi”

 

 

?Tại sao Tố Hữu không viết: “Bác đã chết rồi” sao, Bác ơi! Mà dùng từ đi?

-> Từ “đi” gợi cảm giác nhẹ hơn, xoa dịu nỗi trống trải, hụt hẫng, bàng hoàng đau đớn tột cùng của nhà thơ nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung khi Bác Hồ đã chết. Hơn nữa từ “đi” làm cho độc giả ngỡ rằng Bác vừa mới tạm biệt chúng ta để có một chuyến đi xa rồi Người sẽ trở lại.

(Gọi học sinh đọc ví dụ 3 trong SGK)